Home › Bronnen › Dutch Protocol

Dutch Protocol — Cohen-Kettenis publicaties

Het zogeheten "Dutch Protocol" is de oorspronkelijke wetenschappelijke onderbouwing voor puberteitsblokkers bij minderjarigen, ontwikkeld door Peggy Cohen-Kettenis en collega's aan de VU Amsterdam vanaf 1998. De publicaties van 1998, 2008 en 2014 vormden de basis voor de wereldwijde affirmatieve standaard. Latere heranalyses (2022–2024) hebben de methodologie ernstig in twijfel getrokken.

De oorspronkelijke studies (1998–2014)

Cohen-Kettenis publiceerde in 1998 de eerste casuïstiek van een 13-jarige biologische vrouw die puberteitsblokkers kreeg. In 2008 volgde een grotere cohortstudie (n=70), in 2014 de befaamde "Dutch Outcome Study" (de Vries et al., Pediatrics) over 55 jongeren die de hele behandeltrein doorliepen — blokkers, hormonen, chirurgie. Conclusie van die laatste: verbeterde psychosociale functie na transitie. Deze studie werd het fundament voor de WPATH-richtlijnen.

Methodologische problemen

Latere heranalyses (Biggs 2022, Abbruzzese & Levine 2023, Cass 2024) wijzen op fundamentele tekortkomingen: (1) zorgvuldige inclusie van alleen jongeren met early-onset, aanhoudende dysforie en stabiele psychische gezondheid — dus de huidige populatie (ROGD, comorbiditeit) past niet bij dit cohort; (2) één deelnemer overleed aan postoperatieve complicaties, gemeld als "niet gerelateerd"; (3) primair eindpunt was gemiste vragenlijst-data; (4) geen controlegroep, geen randomisatie, geen blindering; (5) follow-up te kort om langetermijneffecten (suïcide, detransitie, kanker) te detecteren.

Recente herevaluatie en de "Dutch Approach"-kritiek

In 2023 publiceerde Annelou de Vries — een van de oorspronkelijke onderzoekers — zelf een kritisch overzicht in het European Child & Adolescent Psychiatry waarin ze toegeeft dat de huidige patiëntpopulatie wezenlijk verschilt van het oorspronkelijke cohort en dat de Dutch Approach niet zomaar overdraagbaar is. Recent Nederlands onderzoek (Vandenbussche, 2022) onder detransitioneerders bevestigt dat de aannames van het protocol problematisch zijn voor de huidige praktijk.

Implicaties voor Nederland

Het Amsterdam UMC (voorheen VUmc) past sinds 2023 een meer terughoudende lijn toe, mede onder druk van de internationale kentering. De wachtlijsten zijn enorm; de inhoudelijke diagnostiek staat onder hernieuwde discussie. Een formele Nederlandse evidence-review zoals in andere Europese landen is gevraagd door zowel ouders, detrans-organisaties als parlementsleden, maar nog niet uitgevoerd.