Home › Risico's › Botgezondheid

Risico: botgezondheid

Puberteitsblokkers onderdrukken de geslachtshormonen die de piekbotmassa opbouwen. Bij doorbehandeling met cross-sex hormonen blijft het bot kwetsbaar. Verhoogd risico op osteopenie, osteoporose en fracturen op latere leeftijd.

Wat de ingreep doet

Tijdens de puberteit verdubbelt de botmassa onder invloed van oestrogeen en testosteron. Puberteitsblokkers onderdrukken dit proces. Wanneer daarna cross-sex hormonen worden gestart, wordt de piekbotmassa vaak niet ingehaald. Bij langetermijngebruik is monitoring met DEXA-scans aanbevolen. De Cass Review concludeerde dat botdichtheidsdata uit Tavistock/GIDS-cohort niet geruststellend zijn.

Risico's en bijwerkingen

• Onderontwikkeling van piekbotmassa tijdens blokker-fase
• Z-scores tot -2 SD vergeleken met leeftijdsgenoten
• Verhoogd fractuurrisico bij vroege start blokkers
• Vroege osteoporose, vooral bij stoppen met hormonen
• Verhoogd risico op heupfractuur en wervelinzakkingen op latere leeftijd
• Beperkte data over volledig herstel bij doorbehandeling
• Calcium- en vitamine D-suppletie vaak nodig
• DEXA-monitoring levenslang

Wat onomkeerbaar is

De piekbotmassa wordt opgebouwd tijdens een biologisch venster in adolescentie en vroege volwassenheid. Wat in die periode niet wordt opgebouwd, wordt later moeilijk ingehaald. Op latere leeftijd kunnen fracturen leiden tot blijvende mobiliteitsbeperking.

Wat onderzoek toont

Vlot 2017, Schagen 2020 tonen significante daling in botdichtheid Z-scores tijdens blokkers, met incompleet herstel na cross-sex hormonen. De Cass Review markeert botgezondheid als een van de belangrijkste risico's bij minderjarigen. Biggs (2023) analyseerde Tavistock-data en vond bot-Z-score-dalingen die niet altijd herstellen.

Wat informed consent hier vereist

Een minderjarige of jongvolwassene op blokkers verdient een eerlijk gesprek over: het tijdspad van piekbotmassa (95% bereikt rond leeftijd 20), de Z-score voor start en tijdens blokkers, het ontbreken van langetermijn-fractuurdata, en de afhankelijkheid van levenslang adequaat hormoonniveau om botverlies te beperken. Een ouder hoort de DEXA-scores te kunnen lezen en weten wat -1.5 SD of -2.0 SD betekent voor leeftijd 50.

Routes om eerst te overwegen

Jongere met dysforie, ouder van jongere en alternatieve routes. Voor wie blokkers overweegt, is decision aid jongere en decision aid ouder essentieel om botdichtheid expliciet mee te nemen.

Bronnen om te raadplegen

Cass Review, SBU, NICE, COHERE, UKOM, Biggs. NICE-review oordeelde de bot-evidentie als laag tot zeer laag.