Home › Risico's › Leverfunctie

Risico: leverfunctie

Orale oestrogeen, cyproteronacetaat en sommige testosteron-preparaten belasten de lever. Verhoogde leverenzymen, galsteen-vorming en hepatotoxiciteit zijn bekende risico's. Monitoring is bij langdurig gebruik verplicht.

Wat de ingreep doet

Orale hormonen worden bij de eerste leverpassage gemetaboliseerd. Dit verhoogt de leverbelasting en wijzigt stollingsfactoren en lipiden. Transdermale oestrogeen omzeilt deze first-pass en is daarom veiliger voor de lever. Cyproteronacetaat is een bekende oorzaak van leverenzymverhoging en zeldzaam meningeoom. Methyltestosteron, hoewel zelden voorgeschreven, is uitgesproken hepatotoxisch.

Risico's en bijwerkingen

• Verhoogde leverenzymen (ALT, AST, GGT)
• Cholestase (verstoorde galafvoer)
• Galsteen-vorming
• Hepatotoxiciteit bij methyltestosteron (zelden voorgeschreven)
• Cyproteronacetaat: meningeoom-risico bij hoge dosering en langdurig gebruik
• Verhoogd risico op leveradenoom (zeldzaam)
• Verstoring van stollingsfactoren door first-pass-effect
• Interactie met andere levermedicatie

Wat onomkeerbaar is

Acute hepatitis kan tot blijvende leverschade leiden. Galstenen kunnen chirurgische verwijdering van de galblaas vereisen, een onomkeerbare ingreep. Door cyproteron geïnduceerde meningeomen vereisen mogelijk neurochirurgie en kunnen restschade achterlaten.

Wat onderzoek toont

De EMA heeft in 2020 een waarschuwing toegevoegd over meningeoom-risico bij hoge dosis cyproteron. Defreyne 2020 toont leverenzymverhogingen bij cross-sex hormoongebruik. Nederlandse gendercentra hebben dosering aangepast op basis van deze signalen. De Cass Review en de SBU-evaluatie wijzen op het ontbreken van langetermijn-leverdata bij adolescenten en jongvolwassenen.

Wat informed consent hier vereist

Informed consent over leverbelasting vraagt om concrete keuzes: welke toedieningsvorm (transdermaal versus oraal), welke anti-androgeen (spironolacton heeft een ander profiel dan cyproteron), welke startdosering, welke frequentie van leverenzymcontroles. Wie alcohol gebruikt, hepatitis-risico heeft of andere hepatotoxische medicatie slikt, krijgt een ander risicoprofiel. De EMA-waarschuwing over cyproteron is in Nederland niet altijd actief gecommuniceerd; vraag er expliciet naar.

Routes om eerst te overwegen

Voor wie nog geen hormonen gebruikt, biedt eerste stappen bij gendertwijfel ruimte om alternatieve routes (therapie, watchful waiting, behandeling comorbiditeit) te overwegen. Wie al hormonen gebruikt en leverwaarden ziet stijgen, kan heroverwegen na een jaar of medisch begeleid stoppen bespreken met arts. Een checklist voor de arts helpt om monitoring concreet te maken.

Bronnen om te raadplegen

De internationale evidence-reviews die ook leverdata beoordeelden: Cass Review, SBU Zweden 2022, NICE 2020, COHERE Finland 2020, UKOM Noorwegen 2023. De Endocrine Society richtlijn (Hembree 2017) beschrijft monitoringschema's. Stephen Levine bespreekt het systematisch onderbelichten van bijwerkingen — zie Levine.