Home › Decision aids › Checklist voor therapeut

Checklist voor de therapeut

Wat een psychotherapeut, GZ-psycholoog of psychiater hoort uit te sluiten of in kaart te brengen voordat medische affirmatie wordt voorgesteld. Gebaseerd op de exploratieve therapie-traditie (GETA, Cass Review).

Anamnese en ontwikkeling

Vroege ontwikkeling: gendernon-conforme gedrag in kindertijd, of pas in adolescentie ontstaan?
Sekspecifieke ervaringen: eerste menstruatie, eerste erectie, hoe doorleefd?
Seksuele oriëntatie en attractie-geschiedenis
Hechting met ouders, broers/zussen, identificatie patronen

Comorbiditeit en trauma

Autismespectrumkenmerken — RAADS-R, AQ, of formele evaluatie
Angststoornis, depressie, eetstoornis, OCD, BPS
Trauma-anamnese: seksueel grensoverschrijdend gedrag, fysiek geweld, emotionele verwaarlozing
Dissociatie en derealisatie — DES-II afnemen indien geïndiceerd
Internalisatie homofobie/lesbofobie/biphobie

Sociale en mediale context

Online tijd: aantal uren per dag op gender-gerelateerde content
Vriendenkring: hoeveel percentage trans/non-binair
Familie- en schoolfactoren: druk in beide richtingen
Eerdere identiteiten/subculturen waarin de patiënt zich heeft bewogen

Klinisch handelen

Minstens 6 maanden exploratieve therapie voordat verwijzing naar genderkliniek wordt overwogen
Werken aan onderliggende issues (trauma, autisme-acceptatie, comorbiditeit) zonder presumptie van transitie als uitkomst
Geen affirmerende taal die de uitkomst voorprogrammeert ("je dochter heet nu Lukas")
Documentatie van overwogen alternatieven en gemotiveerde keuzes
Bewust onderscheid maken tussen "luisteren naar de patiënt" en "alle uitspraken affirmeren"

Informed consent als kernprincipe

De therapeut staat aan de voorkant van iedere informed-consent-keten. Wie een minderjarige met dysforie ontmoet en direct affirmeert, ontneemt die jongere de differentiële diagnostiek waar ze recht op heeft. Wie weigert om gendervragen te bespreken, ontneemt diezelfde jongere de ruimte om in alle veiligheid te exploreren. Beide uitersten passen niet bij goed vakmanschap. De middenweg: serieus nemen wat de patiënt zegt, zonder direct conclusies te omarmen.

Routes om aan te bieden

De checklist staat niet los van een breder zorglandschap. Bied de patiënt expliciet routes aan: eerste stappen bij gendertwijfel, trauma als alternatieve verklaring, autisme en gendervragen, internet-onset, en bij twijfel alternatieve routes. Voor jongeren: jongere met dysforie; voor ouders: ouder van jongere.

Risico's om te benoemen

De therapeut is verplicht om de patiënt te informeren over spijt, fertiliteitsverlies, seksuele functie, identiteitsfragmentatie, relatiebreuken en levenslange afhankelijkheid. Niet bespreken hiervan is een tekortkoming in informed consent.

Bronnen om te kennen

De minimumkennis voor een therapeut die gendervragen behandelt: Cass Review (NHS, 2024), SBU (Zweden, 2022), COHERE (Finland, 2020), UKOM (Noorwegen, 2023), NICE-reviews (2020), Levine, Littman ROGD, Biggs over puberteitsblokkers en de WPATH-files.