Home › Risico's › Seksuele functie

Risico: seksuele functie

Hormonen en operaties veranderen libido, opwinding en orgasme. Bij langdurige onderdrukking van geslachtshormonen kunnen libido en orgasmevermogen blijvend verminderen.

Wat de ingreep doet

Oestrogeen + anti-androgeen bij mannen geeft testikelatrofie, libidoverlies, erectieverlies en vermindering van ejaculaat. Testosteron bij vrouwen verhoogt aanvankelijk libido maar kan vaginale atrofie en pijn bij penetratie veroorzaken. Operaties wijzigen anatomie en zenuwbanen permanent. Bij minderjarigen die op puberteitsblokkers gevolgd door hormonen overgaan, wordt seksuele rijping onderbroken — wat in cohort van Cohen-Kettenis betekende dat orgasme nooit bij een volgroeid seksueel systeem werd ervaren.

Risico's en bijwerkingen

• Libidoverlies bij oestrogeen + anti-androgeen
• Erectieverlies, anorgasmie bij langdurig oestrogeen
• Verminderde gevoeligheid van clitoris/penis
• Bij vaginoplastiek: anatomische orgasmeproblemen, gebrek aan natuurlijke lubricatie
• Bij phalloplastiek: zeer beperkte sensatie van neopenis
• Vaginale atrofie en dyspareunie bij testosteron
• Verminderde fysieke responsiviteit
• Psychische impact op intieme relaties
• Soms onverwacht behoud of plotseling verlies van orgasmevermogen

Wat onomkeerbaar is

Verlies van sensatie na chirurgie keert vaak niet meer terug. Anorgasmie die ontstaat tijdens langdurig oestrogeengebruik herstelt soms wel, soms niet. Anatomische veranderingen door vaginoplastiek/phalloplastiek zijn permanent. Wie als adolescent op blokkers + hormonen ging, heeft geen "voor"-ervaring om naar terug te keren.

Wat onderzoek toont

Wierckx 2014, Defreyne 2018 tonen brede variatie in libido en orgasmeveranderingen. Studies bij detransitioners (Vandenbussche 2022) rapporteren blijvende seksuele dysfunctie. Patiënt-rapportages zijn vaak inconsistent met klinische metingen. De Cass Review benoemt seksuele functie als onderbelicht uitkomstdomein in genderzorg-onderzoek.

Wat informed consent hier vereist

Seksuele functie is een uitkomst die in intake-gesprekken vaak onderbelicht blijft. Informed consent vraagt om concrete vragen: wat gebeurt er met libido in jaar 1, jaar 3, jaar 10? Welk percentage patiënten meldt anorgasmie? Welke vorm van sensatie blijft na vaginoplastiek/phalloplastiek behouden? Welke seksuele ervaring heeft de adolescent op blokkers nog kunnen opdoen voorafgaand aan hormonen? Een eerlijk gesprek hierover scheelt teleurstelling later.

Routes om eerst te overwegen

Jongere met dysforie en M-to-F-specifieke route en F-to-M-specifieke route nemen seksuele rijping en functie expliciet mee. Wat niet verandert en lees voor je tekent bieden een concretere check op verwachtingen. Voor wie al hormonen gebruikt: heroverwegen na een jaar.

Bronnen om te raadplegen

Cass Review en SBU bespreken seksuele functie als uitkomstmaat. Dutch Protocol bevat data over jongvolwassenen op blokkers+hormonen. Stephen Levine schrijft over seksuele dysfunctie bij detrans.