Home › Risico's › Psychisch na transitie

Risico: psychisch na transitie

Transitie lost depressie, angst en suïcidale gedachten niet automatisch op. Onderliggende psychische aandoeningen blijven aanwezig en kunnen na de transitie zelfs intensiveren. Suïciderisico blijft langdurig verhoogd.

Wat de ingreep doet

Cross-sex hormonen en operaties veranderen het lichaam, maar onderliggende comorbide aandoeningen — depressie, angst, trauma, autisme, eetstoornissen, persoonlijkheidsstoornissen — blijven aanwezig. Een verbetering van dysforie betekent niet automatisch verbetering van algemeen psychisch functioneren. De Cass Review concludeerde dat het beeld van "transitie redt levens" niet door evidentie gedekt wordt.

Risico's en bijwerkingen

• Aanhoudende depressie ondanks transitie
• Suïcidaliteit blijft langdurig verhoogd (Dhejne 30-jaar cohort)
• Onverwerkt trauma of dissociatie
• "Postoperative letdown": hoge verwachting versus realiteit
• Verlies van pre-transitie sociale netwerk
• Hormonen kunnen depressieve klachten verergeren (oestrogeen-mood swings)
• Risico op alcohol- en middelengebruik
• Verminderde grip op identiteit bij detransitie-overweging
• Behoefte aan blijvende psychische begeleiding

Wat onomkeerbaar is

Lichamelijke veranderingen door hormonen en operaties zijn permanent en kunnen later, wanneer onderliggend psychisch probleem opnieuw op de voorgrond komt, een extra bron van leed worden. Verloren tijd voor andere behandeling van bijvoorbeeld trauma of autisme kan een gemiste kans zijn.

Wat onderzoek toont

Dhejne 2011 (30-jaar cohort) vond 19x verhoogde suïcide-mortaliteit ná transitie. Cass Review stelt vast dat psychisch welzijn na hormonen niet verbetert in de meeste studies. Bränström en Pachankis 2019 trokken na correctie hun positieve conclusies in (correctie 2020).

Wat informed consent hier vereist

Een eerlijk gesprek bij start van hormonen of operatie hoort te benoemen: depressie, angst en suïcidaliteit zijn vaak (deels) los van genderdysforie en behoeven aparte behandeling. Bestaand trauma, autisme, eetstoornis of borderline-persoonlijkheid hoort eerst uitgebreid geëvalueerd. De Dhejne-cohortdata moeten op tafel komen, niet weggepoetst worden met "dat was lang geleden". Wie zegt "anders ga ik dood" verdient psychische zorg, niet versnelde affirmatie.

Routes om eerst te overwegen

Trauma als alternatieve verklaring, autisme en gendervragen, alternatieve routes: behandel comorbiditeit eerst. Checklist voor therapeut en checklist voor arts dwingen tot uitsluiten van andere oorzaken.

Bronnen om te raadplegen

Cass Review, SBU, NICE, COHERE, UKOM, Levine.